Niedawno przeglądałem stare tomy-roczniki  "Ziemi międzyrzeckiej w przeszłości", w tomie XVI z roku 2018 natrafiłem na artykuł Ryszarda Patorskiego o cmentarzach na terenie naszej gminy. Lokalizacje wszystkich dawnych cmentarzy ewangelickich w okolicy są mi znane z mojej wieloletniej włóczęgi po Puszczy Noteckiej i jej obrzeżach. Po lekturze artykułu okazało się że w Gościnowie oprócz dwóch znanych mi cmentarzy w centrum wioski, w pobliskim lesie znajduje się jeszcze jeden. Cytuję za artykułem  "Trzeci, również ewangelicki, około 200 metrów od zabudowy wsi w jej wschodniej części na skraju lasu (obręb Lipki Wielkie, oddział 118g) o powierzchni 0,48 ha. Założony w połowie XIX wieku z czytelnym układem kwaterowo-alejowym o zwartym drzewostanie: 26 dębów, 6 świerków oraz sosna, 2 żywotniki i brzoza." O tym cmentarzu dowiedziałem się po raz pierwszy, zaintrygował mnie.
   Namierzyłem z grubsza jego lokalizację i dziś ruszyłem na poszukiwania. Wymagały zboczenia o około 2 km. z drogi Dobrojewo-Gościnowo. Kilka nieudanych prób na pograniczu wiosek i przy trzecim podejściu na skraju lasu natrafiłem na kilka rzędów grobów skrzynkowych. Nie bardzo rozumiem intencje jego założycieli skoro w obydwu pobliskich wioskach zarówno w Dobrojewie jak i Gościnowie były czynne cmentarze przy kościołach. Domyślam się że chodziło zapewne o jakieś różnice wyznaniowe. Miejsce odludne, chociaż w odległości jakichś 0,3 km. widać zaplecze jakiegoś obejścia.  Stan zachowania podobny jak na wszystkich ewangelickich. Wszędzie ślady po buchtujących dzikach, uwagę zwraca ziemia wybrana w dwóch skrzynkach na głębokość ok 75 cm. Może są ślady po hienach.
   Pomimo temperatury 6-7 stopni na minusie jeździło się dziś bardzo przyjemnie.  

    Próbna jazda w warunkach zimowych. Dotychczas najbliżsi w obawie o całość moich starczych, spróchniałych kości usilnie (posuwając się nawet do gróźb) odradzali mi wyjazdy. Dla świętego spokoju dałem sie przekonać i rzeczywiście siedziałem spokojnie na czterech literach. Dziś restrykcje zostały ze mnie warunkowo zdjęte i ruszyłem na szlak.
    Szlak krótki, w większości w zaśnieżonym lesie nad Obrą. Trochę obawiałem się wyślizganych dróg na tzw. Szlaku Bobrów. Okazały się jednak nie takie straszne i przy zwiększonej ostrożności zupełnie bezpieczne. Z pełnego szlaku wyłączyłem odcinek początkowy spod siedziby nadleśnictwa a dla uzupełnienia dystansu dołączyłem kawałek przy drodze S3.

     Na rozpoczęcie nowego sezonu do Murzynowa i z powrotem. Pogoda dziś nie sprzyjała turystyce. Był wiatr w oczy i chwilami padał topniejący śnieg. Wyjazd był tylko po to aby zrobić pierwszy krok.  Powrót tą samą drogą.

  Symboliczne kilka kilometrów na zakończenie roku. Byłem na rynku i sprawdzić co na działce.
  Niniejszym składam wszystkim cyklistom życzenia wielu ciekawych wrażeń i przyjemności z rowerowych wypraw, dużo zdrowia i wolnego czasu na wyjazdy. Do siego Roku.

    Wyjazd na chybił trafił, bez jakichkolwiek planów. Alternatywą było siedzenie przed telewizorem albo wypad na jakieś dwadzieścia kilometrów. Do tego dla uniknięcia błota najlepiej byłoby jechać po asfalcie. 
    Na początek ruszyłem do zaprzyjaźnionej stajni, właścicielami są krewni żony. Osobiście konno nie jeżdżę, ale latem bywam tam z wnukami. Dwadzieścia minut konwersacji i pojawia się pytanie gdzie dalej? Jazda po drogach gruntowych odpada z oczywistych powodów. Wybrałem Świniary. Nie lubię wracać tą samą drogą, ale trudno tu się inaczej nie da.
   Budowa drogi rowerowej do Świniar postępuje. Odwalono kawał roboty przy wykopach i zasypywaniu obniżeń. Powoli wyłania się obraz jak to będzie wyglądać. Dziś maszyny stały bezczynnie.
   W drodze powrotnej jednak nie wytrzymałem i skręciłem do lasu. Starałem się wybierać drogi szutrowe, ale i tak przytrafiło się bagno. Skończyło się tym czego się obawiałem, skrobaniem błota z roweru i butów. Myjkę tym razem zostawiłem na później, może jutro przed końcem roku uda się go jeszcze trochę dobrudzić :).

     Poświąteczna niedziela a wszędzie pustki. Chyba wczorajsze trudne warunki wypłoszyły z dróg amatorów ruchu na świeżym powietrzu. Spotkałem w lesie jedynie parę młodych ludzi z kijkami i dwóch zamaskowanych cyklistów.
    Trasa leśno-szosowa przez Stary Dworek, Zemsko i Popowo. Temperatura oscylowała wokół 0°C. Wczorajsza szklanka zachowała się jedynie w miejscach zacienionych, w wystawionych na słoneczko pojawiła się woda i co za tym idzie błotko, poza tym zero ruchu. Pełen relaks.

    Wyjazd nad jezioro Glinik z ekologią w tle. Otoczone lasami podgorzowskie jezioro Glinik jest niezwykle malownicze. Należy do jezior rynnowych, rozciąga się na niemal 1,8 km przy przeciętnej szerokości ok 300 m. Uroku dodają mu liczne zatoki i półwyspy. Brzegi akwenu od strony wschodniej wzdłuż których jechałem są dosyć strome, ale ich krawędzią prowadzi bezpieczna dróżka gwarantująca wspomniane na początku malownicze widoki. Dróżka jest w zasadzie szlakiem pieszym ale jedzie się po niej zupełnie gładko i mijałem się na niej z cyklistami. Mijałem też sporą liczbę spacerowiczów i czających się nad wodą wędkarzy.
    Jezioro na dzień dzisiejszy jest bezodpływowe, ale kiedyś, przy wyższym poziomie wody, z jeziora w kierunku wioski wypływał ciek który obecnie jest wyschnięty. Wspominam o tym ponieważ zanim dotarłem nad jezioro mijałem mostek za którym rośnie grupa pomnikowych dębów. Przy dębach punkt informacji ekologicznej z dekalogiem ekologów i rzeźbą ich patrona św. Franciszka.
    Nad jeziorem leży kilka użytków ekologicznych, min. tzw. mały półwysep i rozległy mszar z źródliskami zasilającymi jezioro w wodę. Na przeciwległym brzegu jest również duży półwysep, który dzieli jezioro na dwie wyraźnie wyodrębnione części. 
   Do Glinika jechałem przez Rakowo, Trzebiszewo, Brzozowiec i Deszczno. Powrót drogami pożarowymi do S-3 i ronda na DK 24.


    

    Piękna pogoda, temperatura ok. 4°C. Nie można przepuścić takiej okazji na jeden z ostatnich wyjazdów w tym roku, tym bardziej że nie było żadnych przeciwwskazań.
    Wybór padł na Krobielewo. Trasa w jedną stronę przez pustkowia. Do Krasnego Dłuska przez las, dalej do Krobielewa drogą przy wale powodziowym. Po drodze zaledwie kilka zagród, typowa dla osadnictwa olenderskiego rozproszona zabudowa. W samym Krobielewie też trudno mówić o jakimś centrum wioski. Funkcję taką spełnia kościół, w pobliżu była szkoła, w sumie trzy lub cztery budynki. W latach 1938-45 funkcjonowała tu przeprawa przez Wartę. Był to najdłuższy drewniany most w Niemczech. Częściowo zniszczony w 1945 przez wycofujące się oddziały Wehrmachtu i wiosenną powódź w 1945. Ostatecznie został rozebrany i przez jakiś czas przeprawę obsługiwał prom. Dziś chcąc dostać się do leżącego na przeciwległym brzegu Krobielewka trzeba korzystać z mostów w Skwierzynie lub Międzychodzie, oba oddalone o ok. 20 km.
    Na placu przed kościołem Krobielewie zrobiłem przerwę i półmetek wycieczki. W narożniku placu kościelnego leży w krzakach obalona ale zachowana w nienaruszonym stanie tablica poświęcona poległym w pierwszej wojnie światowej mieszkańcom Krobielewa i okolicznych osad. Większość nazwisk jest czytelna, byli to:

• z Krobielewa : Gerhard Kosserl, Ludwig Franz, Otto Schulz, Karl Fabian, Ewald Bengsch, Herbert Strauss
• z Orłowiec: Paul Grünberg, Johan Birkholz, Gottwald Rettschlag, Albert Fiedler
• z Stryszewa: Reinhard Zilm, Julius Röhl, Emil Roese, Walter Röhl, Karl ...ttun, Karl ...., Gustaw ...nisch 

     Ostatnie nazwiska słabo czytelne, w sumie siedemnastu mężczyzn z których najstarszy urodził się w 1887 r. , a najmłodsi w 1898. Wiem że był kiedyś pomysł ponownego jej ustawienia na pierwotnym miejscu ale była również różnica zdań na ten temat, były zarówno "za", jak i "przeciw". Koniec końców tablica nadal leży tam gdzie została wrzucona w czasach słusznie minionych i może tak jest dla niej lepiej. Przynajmniej nie jest narażona na działania bezmyślnych wandali i czeka na lepsze czasy. Można by powiedzieć że co nas obchodzą poniemieckie pomniki, ale z drugiej strony to nie ich wina że byli niemieckimi poddanymi i polegli za swoją ojczyznę a ich krewni i sąsiedzi chcieli uczcić ich pamięć.
    Powrót przez Dębówko i od Przytocznej drogą krajową 24. Kiedyś już wspominałem że jazda tą drogą jest jak totolotek, olbrzymi ruch tirów i brak utwardzonych poboczy. Jak widać znów się udało.

   Dobrą stroną bycia emerytem jest to że może sobie pozwolić na wyjazd o najcieplejszej porze dnia. Dla równowagi istnieją również złe, aby ich częściowo uniknąć czasem dobrze jest zejść z oczu towarzyszce małżonce. Wymówki są później również nieuniknione ale czas nieco złagodzi ostrze ataku.
   Może ostatnio jeżdżę po miejscach przygnębiających ale cóż poradzić, jest jak jest. Wypuściłem się do Pniewa, wioski która zniknęła praktycznie na moich oczach. Pamiętam z jakichś manewrów wojskowych sprzed czterdziestu lat sielską wioseczkę z pełnymi kwiatów ogródkami. Dziś jest to tylko brukowana wiejska uliczka z chaszczami na poboczach z których gdzieniegdzie wystają zbutwiałe belki i sterczą resztki murów, jedynie na jej zachodnim końcu zachował się jeden zamieszkały dom. Kilkaset metrów na południe od Pniewa znajduje się jeszcze jeden i przed samym Osieckiem kolejne cztery, wszystkie zaliczane do Pniewa, ale to już powojenne inwestycje lasów państwowych. A podobno przed 1939 r. było tu 22 zagrody.
   Pniewo jest oddalone ok 8 km na południe od drogi krajowej 24. Osada o nazwie Osterwalde istniała tu już w XV wieku. W wiosce istniał wtedy folwark von Waldowów. Od XVI w. osada miała swój kościół o konstrukcji ryglowej, a od początku XIX murowany. Dziś na resztkach przykościelnego cmentarza sterczy półkolisty pagórek zawierający materiał z jego zwalonych ścian. Na wielu nagrobkach istnieją jeszcze dobrze czytelne nazwiska spoczywających pod nimi zmarłych. 
  Po siedmiu wiekach osadnictwa i ostatecznym upadku upaństwowionego rolnictwa (ślady budynków inwentarskich wskazują że była tam spora hodowla) ludzie stąd odeszli a zostały tylko ruiny zagród i pola.
  Na co dzień odstrasza mnie od tego kierunku kilka kilometrów bruków z kocich łbów. 
  Pogoda do jazdy znakomita. Temperatura od 0 do -2 °C  w miejscach zacienionych